AV Tech Guide สื่อ Online รีวิว ข่าว ความรู้ ด้านเครื่องเสียง ไฮไฟ โฮมเธียเตอร์ ทีวี สมาร์ทโฟน ไอที มัลติมีเดียและสินค้านวัตกรรม

AV Tech Guide สื่อ Online รีวิว ข่าว ความรู้ ด้านเครื่องเสียง ไฮไฟ โฮมเธียเตอร์ ทีวี สมาร์ทโฟน ไอที มัลติมีเดียและสินค้านวัตกรรม

ไฟล์เสียง DSD คืออะไร ? ทำงานอย่างไร ดาวน์โหลดไฟล์ได้จากไหน

DSD คืออะไรแน่ ? มันแตกต่างจากไฟล์เพลงอื่นเช่นไรและคุณจะฟังได้อย่างไร ? จะขอซอกแซกอธิบายเกี่ยวกับรูปแบบเพลงดิจิทัลในแบบออดิโอไฟล์ดังต่อไปนี้ …

รูปแบบไฟล์เพลง DSD ดูเหมือนจะกลับมาได้รับความนิยมกันอีกครั้ง ผลิตภัณฑ์ดิจิทัลใหม่ ๆ ในปัจจุบันส่วนใหญ่รองรับการใช้งานกับ DSD อีกทั้งในส่วนของอัลบั้มเพลงแบบ DSD ที่จำหน่ายในท้องตลาดในปัจจุบันมีจำนวนมากเพียงพอต่อความต้องการ โดยเฉพาะหากคุณชอบฟังดนตรีแจ๊ซและคลาสสิค

แต่มันคืออะไร ? และแตกต่างจากสัญญาณดิจิทัลที่ใช้ในซีดี และรูปแบบเพลง hi-res audio อื่น ๆ เช่นไร ? อธิบายได้ดังนี้

ทำความรู้จักกับ PCM
PCM คือสัญญาณดิจิทัลที่มีรูปแบบ 2 สถานะ โดยสามารถแทนค่าได้ด้วย 0 กับ 1 แต่ข้อมูลดังกล่าวจำเป็นต้องจัดให้เป็นรูปแบบเฉพาะก่อนที่จะนำไปใช้ประโยชน์ต่อไป ในเกือบทุกกรณีระบบการจัดระเบียบตัวเลขดังกล่าว เป็นแบบ PCM (Pulse Code Modulation)

ขอสรุปแบบสั้น ๆ สักนิดก่อนว่า PCM ทำงานอย่างไร ก่อนที่จะพูดถึงส่วนต่อไป

รูปแบบของสัญญาณ PCM (ดิจิทัล) เป็นการแปลงสัญญาณเสียงเพลงแบบอะนาล็อกด้วยส่วนประกอบ 2 ส่วน ส่วนแรกคือ ความดัง (ขนาด) โดยในแผ่นซีดีข้อมูลนี้แทนด้วยจำนวนบิตข้อมูลดิจิทัล ซึ่งก็คือ 16 บิต หรือพูดได้ว่าสามารถแทนระดับสัญญาณได้ถึง 65,536 ระดับ โดยระดับสัญญาณดังกล่าวจะสัมพันธ์กับส่วนที่ 2

สำหรับส่วนที่ 2 ก็คือ การวัดระดับความดังของสัญญาณเสียงเพลงต้นฉบับเป็นระยะ ๆ ต่อเนื่องกันไป (Sampling) โดยการวัดดังกล่าวจะเกิดขึ้น 44,100 ครั้งต่อวินาทีสำหรับสัญญาณเสียงในแผ่นซีดี เหตุที่ต้องวัดค่าถึง 44,100 ครั้งใน 1 วินาที เนื่องจากต้องการให้ข้อมูลที่ได้ครอบคลุมครบทุกย่านความถี่เสียงที่คนเราได้ยิน (20Hz-20kHz)

DSD และ SACD
DSD หรือ Direct Stream Digital ใช้วิธีการที่แตกต่างไปจาก PCM โดยต้องย้อนไปในช่วงกลางของทศวรรษที่ 1990 ซึ่งหันกลับไปใช้วิธีการบันทึกเสียงแบบอะนาล็อกยุคเก่า

เป็นวิธีการที่ถูกออกแบบมาให้ง่ายต่อการจัดเก็บข้อมูลเพลงในแบบดิจิทัลมากกว่าการใช้รูปแบบ PCM สิ่งสำคัญคือ DSD ได้รับการออกแบบมาเพื่อให้ง่ายต่อการแปลงเป็นไฟล์ PCM ด้วยอัตราสุ่มตัวอย่างเป็นเท่าทวีคูณของ 44.1kHz

ในขณะเดียวกันทาง Sony และ Philips ได้ทำการพัฒนาอะไรสักอย่างเพื่อมาแทนที่แผ่นซีดี ซึ่งในที่สุดก็ได้ออกมาเป็นแผ่น SACD ซึ่งบันทึกข้อมูลด้วยสัญญาณ DSD โดยในท้ายที่สุด DSD ดูเหมือนจะเป็นระบบที่เหมาะสำหรับการนำมาสร้างเป็นรูปแบบการบันทึกเพลงแบบใหม่ ทั้งนี้เนื่องจากสามารถป้องกันการก๊อปปี้ได้เป็นอย่างดี

สิ่งที่น่าสนใจที่สุดสำหรับ DSD คือความเรียบง่าย และความถูกต้องของการทำงาน ต้องการกระบวนการประมวลผลน้อยกว่า PCM อีกทั้ง DAC ที่นำมาใช้ราคาไม่แพงมากและใช้งานได้ง่ายกว่า

DSD ทำงานอย่างไร ?
DSD จะใช้สัญญาณข้อมูลแบบ 1 bit โดยตัวข้อมูลจะเป็นตัวบอกให้รู้ว่ารูปแบบข้อมูลสัญญาณอะนาล็อกในปัจจุบันมีค่าสูงหรือต่ำกว่ารูปแบบข้อมูลสัญญาณก่อนหน้า เมื่อเทียบกับค่าความแตกต่างของ 16-bit PCM ที่มีถึง 65,000 ค่า แต่กับสัญญาณ DSD นั้นถูกจำกัดความแตกต่างไว้เพียงแค่สูงกับต่ำ (โดย 0 บอกให้ทราบว่าสัญญาณที่เข้ามาใหม่ต่ำกว่า ส่วน 1 ก็จะสูงกว่า)

สำหรับรายละเอียดของสัญญาณเสียงส่วนที่เหลือถูกยกระดับขึ้นด้วยอัตราการสุ่มตัวอย่างข้อมูลที่สูงขึ้นถึง 2.8 ล้านครั้งต่อวินาที หรือเป็น 64 เท่าของอัตราสุ่มข้อมูลของ CD

ในบางครั้งจึงเรียกมาตรฐาน DSD ว่า DSD64 อีกทั้งยังมีรูปแบบ DSD ที่อัตราสุ่มข้อมูลเพิ่มเป็น 2 เท่า และ 4 เท่า โดยเรียกว่า DSD128, DSD256 และ DSD512 ตามลำดับ

การบันทึก DSD แบบมาตรฐานยังค่อนข้างหายากเมื่อเทียบกับ PCM และถ้าเป็นรูปแบบที่มีความเร็วสูงค่อนข้างที่จะหายากเป็นพิเศษ ขณะแฟน ๆ ของฟอร์แมต DSD อ้างว่ารูปแบบดังกล่าวเป็นสัญญาณดิจิทัลที่มีความใกล้เคียงกับอะนาล็อกมากกว่า

หากคุณสามารถมองดูการสตรีมสัญญาณดิจิตอลของ DSD ได้ คุณก็สามารถวาดรูปคลื่นสัญญาณอะนาล็อกด้วยการสังเกตความหนาแน่นของสัญญาณ 0 และ 1 ยิ่งมีสัญญาณ 0 มากเท่าไรก็ยิ่งมีรูปคลื่นสัญญาณต่ำลงเท่านั้น ในทางตรงกันข้ามยิ่งมีสัญญาณ 1 มากเท่าไรรูปคลื่นสัญญาณก็จะสูงขึ้นเท่านั้น ในกรณีที่ค่า 0/1 สมดุลกันสัญญาณยิ่งเข้าใกล้จุดกึ่งกลางของเส้นสัญญาณ

ข้อเสียของ DSD คืออะไร ?

AK70 mkII ของ Astel & Kern สามารถแปลงไฟล์ DSD ให้เป็น PCM นำไปเล่นได้

ทุกอย่างดูดี แต่ DSD ก็มีปัญหาอยู่เหมือนกัน ปัญหาที่ว่าคือมันเป็นเรื่องยากที่จะจัดการกับสัญญาณ DSD ที่บันทึกมาได้โดยตรง

ทุกขั้นตอนที่จะมีการทำหลังจากขั้นตอนการบันทึก ไม่ว่าจะเป็นการปรับแต่งความถี่ (Equalize), การแก้ไข (Edit), การควบคุมไดนามิคเสียง, และการใส่ reverb เสียง ต้องทำการแปลงสัญญาณ DSD ให้เป็น PCM ก่อนถึงจะใส่เอฟเฟ็กต์ประมวลผลสัญญาณต่าง ๆ ที่กล่าวมาได้ จากนั้นถึงแปลงสัญญาณ PCM ที่ใส่เอฟเฟ็กต์เรียบร้อยกลับเป็น DSD อีกครั้งหนึ่ง

นั่นแทบจะไม่เป็นวิธีการทำที่บริสุทธิ์สักเท่าไร ? ทุก ๆ การบันทึกเสียงสำหรับ DSD ในสตูดิโอมีกระบวนการสร้างดังเช่นที่กล่าวมา ทั้งนี้ก็เพราะมันยังไม่มีอุปกรณ์และซอฟแวร์ประมวลผลที่เหมาะสมสำหรับฟอร์แมต DSD สำหรับกระบวนการเหล่านั้น

คุณอาจจะเจอคำว่า DXD ในการบันทึกเสียง นั่นก็คือการนำเอาสัญญาณต้นฉบับ DSD มาทำการแปลงสัญญาณเป็น PCM แบบ 24bit-352kHz จากนั้นนำสัญญาณดังกล่าวไปประมวลผลในทุกขั้นตอน แม้ว่าชื่ออาจจะคล้อง (เจตนาหรือไม่) กับ DSD แต่สัญญาณ DXD ก็เป็นเพียง PCM ที่มีรายละเอียดสูงมาก ๆ

เมื่อพูดถึงการวัดค่า DSD ยังมีปัญหาเรื่องเสียงรบกวนสูงอยู่เมื่อเทียบกับ PCM แต่ด้วยเทคนิคการประมวลผลอันชาญฉลาดช่วยให้วิศวกรสามารถยกระดับเสียงรบกวนให้ความถี่สูงขึ้นเหนือการได้ยินของคนเรา อีกทั้งยังเพิ่มประสิทธิภาพและช่วงไดนามิคของช่วงเสียงที่ได้ยินให้ดีขึ้น ซึ่งโดยปกติเสียงความถี่สูงมาก ๆ จะถูกกรองทิ้งออกไปอยู่แล้ว

DSD นับเป็น hi-res หรือไม่ ?
การบันทึกในรูปแบบ DSD มีรายละเอียดสูงขนาดไหน ? ไม่มีวิธีการที่ชัดเจนสำหรับการเปรียบเทียบระหว่าง PCM และ DSD แต่โดยรวมแล้ว DSD มีความละเอียดใกล้เคียงกับ PCM 24-bit/88.2kHz

ในแง่ของช่วงไดนามิก DSD อ้างว่าสามารถให้ไดนามิคเรนจ์ได้ประมาณ 120dB เทียบกับแผ่น CD ซึ่งมีไดนามิคเรนจ์อยู่ที่ 96dB และ PCM 24-bit/192kHz มีค่าไดนามิคเรนจ์สูงที่สุดในทางทฤษฎีคือประมาณ 144dB

ถึงแม้ว่าความดังที่มากขึ้นจะสร้างความน่าประทับใจได้ดีขึ้น แต่สำหรับช่วงการตอบสนองความดังของแผ่นซีดีก็ถือว่ามากพอที่จะตอบสนองต่อการบันทึกเสียง

คุณสามารถเล่น DSD ได้อย่างไร ?

Hugo 2 จาก Chord สามารถเล่นไฟล์ DSD ได้ถึง DSD512

ความสามารถในการเล่น DSD เป็นเรื่องที่พบได้บ่อยมากขึ้นในอุปกรณ์ดิจิทัลช่วงหลายปีที่ผ่านมาและนั่นก็คือความพร้อมในการดาวน์โหลดไฟล์เพลงที่มีมากขึ้น เพียงตรวจสอบให้แน่ใจว่าเครื่องเล่นเพลงแบบพกพา เครื่องสตรีมมิ่ง และ/หรือ DAC ของคุณสามารถใช้เล่นไฟล์เสียงรูปแบบใดได้บ้าง

อุปกรณ์ในการเล่นไฟล์ดิจิทัลระดับกลางถึงสูงมีแนวโน้มที่จะรองรับการเล่น DSD ฉะนั้นหากคุณมีอุปกรณ์ที่เหมาะสมก็ไม่จะเป็นที่จะต้องกังวลถึงเรื่องการเล่นไฟล์ที่แตกต่างออกไปอย่าง Flac หรือ WAV แม้แต่สมาร์ทโฟนรุ่นเรือธงอย่าง Samsung Galaxy S9+ ยังติดความสามารถในการรองรับ DSD มาให้พร้อมกับตัวเครื่อง ส่วน iPhone ของทาง Apple ก็สามารถเล่นไฟล์ DSD ได้โดยการต่อใช้งานผ่านอุปกรณ์เสริมและแอปฯ ที่รองรับ

ในเว็บไซต์ดาวน์โหลดบางครั้งคุณอาจพบกับชื่อไฟล์แบบ .dsf และ .dff  ทั้ง 2 เป็นไฟล์ DSD เช่นกัน สิ่งที่คุณต้องรู้ก็คือคุณควรเลือกเวอร์ชัน DSF หากโปรแกรมเล่นของคุณรองรับกับการจัดการกับข้อมูล metadata ของแต่ละเพลง (ชื่อศิลปิน/ชื่อเพลง/ปกอัลบั้ม ลื่น ๆ)

คุณสามารถซื้อไฟล์เพลง DSD ได้จากไหน ?

คุณสามารถซื้ออัลบั้ม DSD ได้จาก HDtracks

เว็ปไซต์เพลงออดิโอไฟล์ส่วนใหญ่จะขายเพลงในแบบ DSD ให้ดาวน์โหลดกัน ไม่ว่าจะเป็น HDtracks, Highresaudio, NativeDSD และ Primephonic ซึ่งถือเป็นจุดเริ่มต้นที่ดี

อีกทางเลือกหนึ่งคือหากคุณชอบการสัมผัสทางกายภาพและมีเครื่องเล่นแผ่นดิสก์ที่สามารถเล่นแผ่น SACD ได้ ตัวแผ่น SACD ก็ยังมีให้เลือกซื้อมากมายพอสมควร

ธวัชชัย อุไรรัตน์

ชื่นชอบดนตรีและเครื่องเสียงตั้งแต่ ปวช. ประกอบเครื่องเสียงใช้เองตั้งแต่เริ่มแรก ผ่านประสบการณ์ทางด้านเสียง/โฮมเธียเตอร์มาแล้วหลายรูปแบบ ทั้งนักวิจารณ์เครื่องเสียง/โฮมเธียเตอร์ เป็นทีมงานเครื่องเสียงให้เช่า (ติดตั้งโครงสร้าง วางลำโพง เซ็ตระบบเสียงทั้ง PA และ Monitor มิกซ์เสียง) ผ่านงานติดตั้งระบบมินิเธียเตอร์ ทั้งระบบภาพ 3D แบบ Passive (2 Projector Stack) และระบบเสียง 7.1 แชนเนล ผ่านการอบรม The Sound Master มีผลงานเขียนตีพิมพ์อย่างต่อเนื่อง ติดตามเทคโนโลยีอยู่เสมอ